Van rule-based naar principle-based werken

Van rule-based naar principle-based werken

In de zorg lopen we steeds vaker tegen de grenzen van regels en protocollen aan. Ze zijn ooit met een goede reden bedacht, maar we merken ook: niet alles past in een checklist. Niet elke situatie laat zich vangen in een regel.

Juist daarom is het voor bestuurders belangrijk om ruimte te bieden in de organisatie om te werken vanuit de bedoeling, gedeelde waarden en het professionele oordeel. Dat vraagt om minder nadruk op controle en meer aandacht voor samen nadenken over wat in een specifieke situatie goede zorg of goed handelen is. Reflectie met elkaar is daarbij belangrijk. Zo ontstaat er ruimte voor betrokkenheid.

Wat is rule-based werken?

Rule‑based werken betekent dat handelen vooral wordt gestuurd door regels, protocollen en procedures. De regel is leidend: medewerkers volgen vastgestelde stappen om risico’s te beperken en uniformiteit te waarborgen.

• Nadruk op naleving en controle
• “Dit mag wel / dit mag niet”
• Weinig ruimte voor afweging per situatie
• Veilig, maar soms star
• Past goed bij eenvoudige of voorspelbare situaties

Rule‑based werken biedt houvast, maar kan knellen wanneer de werkelijkheid complexer is dan de regel. Rule-based werken heeft nut, zeker ook in de zorg waar nauwkeurigheid en zorgvuldigheid van belang is, maar het schiet soms juist ook tekort. Een regel zorgt ervoor dat we eigenlijk iets doen waar van we weten: dit helpt deze cliënt/patiënt/collega helemaal niet. De regel werkt averechts.

Wat is principle-based werken?

Principle‑based werken vertrekt vanuit waarden, uitgangspunten en bedoeling. Niet de regel staat centraal, maar het principe erachter: waarom doen we dit zo? Professionals krijgen ruimte om situaties te beoordelen en verantwoordelijkheid te nemen binnen duidelijke kaders.

Kenmerken:

• Waarden en bedoeling als kompas
• Ruimte voor professioneel oordeel
• Focus op het goede doen in de situatie
• Meer eigenaarschap en maatwerk
• Geschikt voor complexe, mensgerichte contexten

Regels verdwijnen niet, maar worden ondersteunend in plaats van leidend.

3 tips om meer principle-based te werken

1.  Ken jezelf en de waarden en principes van de organisatie. Kernwaarden formuleren is vaak goed te doen; er samen betekenis aan geven en ze vertalen naar het dagelijkse handelen vraagt verdieping en dialoog.
2. Geef ruimte aan professioneel oordeel en organiseer reflectie. Principle‑based werken vraagt vertrouwen in vakmanschap én ruimte om samen stil te staan bij keuzes, dilemma’s en afwegingen.
3. Kijk verder dan de regel en stel de bedoeling centraal. Stel elkaar steeds de vraag: draagt dit bij aan onze missie, visie en waar we als organisatie voor staan? Zo worden regels ondersteunend, in plaats van leidend.

Samen in gesprek over jullie manier van werken?

Wij bieden een zelfevaluatie aan voor teams en RvT. Daarnaast kunnen we jouw organisatie helpen om kernwaarden om te zetten naar gedrag. Neem contact met ons op voor meer informatie.